Tercüme: ABD zayıflarken Körfez yeni sigortasını Mekke Paktı’nda arıyor

0
Tercüme: ABD zayıflarken Körfez yeni sigortasını Mekke Paktı’nda arıyor
Orta Doğu’da güvenlik dengelerini sarsabilecek yeni bir hamle gündemde: Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan, İslam’ın en mukaddes şehri Mekke’de NATO tarzı bir ortak savunma maddesi içeren üçlü bir pakt imzaladı. İran savaşının altıncı ayına yaklaşırken ABD’nin caydırıcılığına duyulan güvenin aşındığı, Hürmüz Boğazı’nın ve Kızıldeniz’in ise İran ve müttefiklerinin baskısı altında kaldığı bir dönemde atılan bu adım, bölgesel güçlerin kendi güvenlik mimarisini kurma arayışını gözler önüne seriyor.

Analistlere göre pakt, fiilen bir savaş ittifakından çok bir “sigorta poliçesi” ve güçlü bir siyasi mesaj niteliği taşıyor. Peki bu anlaşma pratikte ne anlama geliyor, İran ve İsrail’e nasıl bir sinyal gönderiyor? Agence France-Presse bu sorular üzerinde duruyor.

*

Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan arasında yapılacak bir savunma paktı, Orta Doğu’yu kökten yeniden şekillendirebilir. Analistlere göre bu pakt İran’ı caydırabilir, öngörülemez ABD’nin bırakmak zorunda kaldığı boşluğu telafi edebilir ve İsrail’e güçlü bir mesaj verebilir.

Bu ittifak, her üçü de ABD’nin stratejik müttefiki olan üç Sünni ülkeyi, bir ülkeye yönelik her saldırının hepsine yönelik sayılacağı NATO tarzı bir maddeyle birbirine bağlıyor.

Analistler, üçlünün savaşa çözüm arayışında olması ve Pakistan ile Türkiye’nin arabuluculuk yapması nedeniyle bu hükmün fiilen uygulanacağından şüphe ediyor.

Petrol zengini Suudi Arabistan, İslam’ın en kutsal şehri Mekke’de imzalanan bu yeni ittifakın merkezine kendini konumlandırdı. Peki bu anlaşma pratikte ne anlama geliyor?

İran savaşının neredeyse altıncı ayında ABD, İran’ı etkisiz hale getirmeyi başaramadı. Tahran, Hürmüz Boğazı’nda ve çevresinde deniz trafiğini boğmaya devam ediyor; müttefiki Husiler ise Kızıldeniz’de gemi seyrüseferini aksatıyor.

Bu gerçeklik, bölgenin güvenlik mimarisini altüst ederek ABD’nin askeri üstünlüğüne dayanan on yılların geleneksel kabulünün yeniden gözden geçirilmesini zorunlu kıldı.

Bölge genelinde bir adalar silsilesi gibi uzanan ABD üslerine rağmen, Amerikan güçleri İran ve vekillerinin fırlattığı tüm insansız hava araçlarını ve balistik füzeleri engellemekte zorlandı.

Suudi hükümete yakın siyasi analist Ali Şihabi’ye göre yeni ittifak, “Amerikan caydırıcılığının önemli ölçüde zayıfladığını ve İran tehdidinin giderek daha fazla bölgesel güçler tarafından yönetilmesi gerekeceğini” gösteriyor.

Savaşın başlangıcından bu yana Suudi Arabistan, daha önce ilişkilerinin gergin olduğu Türkiye ile, ayrıca Mısır ve Pakistan ile yakınlaştı. Dört ülke, çatışmada arabuluculuğu destekliyor.

Suudi Arabistan ile Pakistan’ın köklü bir güvenlik iş birliği geçmişi var ve geçen yıl benzer bir anlaşma imzalamışlardı.

Suudi Arabistan-Türkiye-Pakistan savunma paktı, yeni bir NATO tarzı ittifak yaratmaktan çok bir sigorta poliçesi niteliği taşıyor. Riyad, mali gücünü kullanarak Ankara ve İslamabad’dan askeri güvence satın alıyor. Karşılıklı savunma anlaşması büyük oranda sembolik; ne Türkiye ne de Pakistan’ın Suudi Arabistan adına İran’la savaşa girmesi muhtemel. Ancak asıl mesaj net: Körfez artık yalnızca Washington’a güvenemez ve kendi bölgesel güvenlik mimarisini şekillendirmeye kararlı.

King’s College London’dan öğretim görevlisi Andreas Krieg şöyle diyor: “Bu üç ülke olağandışı derecede birbirini tamamlıyor. Petrol zengini Suudi Arabistan’ın serveti var ama yerli askeri-sanayi derinliği sınırlı… Türkiye’nin teknolojisi ve üretim kapasitesi var ama pazarlara ve yatırıma ihtiyacı var. Pakistan’ın insan gücü, kurumsal askeri derinliği ve nükleer caydırıcılığı var ama finansmana ve sanayi fırsatlarına ihtiyacı var.” Krieg ekliyor: “Suudi Arabistan’ın çıkarı, tek bir Amerikan şemsiyesi yerine birkaç katmanlı güvenlik arayışında.”

Stimson Center kıdemli araştırmacısı Asfandyar Mir ise şunları söylüyor: “Önemli olan, kritik coğrafyalarda yer alan, farklı ilişkiler ağına sahip, askeri açıdan güçlü üç devletin birbirlerinin savunmasını taahhüt etmesi. Bu, ABD’nin yerini almayı amaçlamıyor. Ama kesinlikle, güvenliği ve istikrarı sağlamak için yalnızca ABD taahhüdünün artık yeterli olmadığına dair bir değerlendirmeyi yansıtıyor.”

Türkiye ve Pakistan İran’a saldıracak mı?

Pakistan, hem İran’ın hem de Husi milisinin saldırısına uğramasına rağmen Suudi Arabistan için şimdiye kadar pek bir şey yapmış değil.

Brookings Institution araştırmacısı Aslı Aydıntaşbaş şöyle yazdı: “Türkiye ve Pakistan İran’la savaşmayacak. Bu ülkeler kendilerini ‘istikrar sağlayıcı’ olarak görüyor ve bunun için siyasi bir ivme yaratmak istiyor.”

Jeopolitik analist HA Hellyer’e göre, Suudi Arabistan’a yönelik saldırılara karşılık Pakistan ve Türkiye’nin İran’ı vurması ihtimal dışı olsa da bu pakt “İran’a ve İsrail’e siyasi açıdan sembolik bir sinyal gönderiyor.”

Suudi Arabistan, İran ve müttefiklerinin tekrarlanan saldırılarıyla sarsılırken Körfez’i derin bölünmelerin kasıp kavurduğu bir dönemde Pakistan ve Türkiye’ye yakınlaştı.

Suudi Arabistan ile BAE, savaştan önce de kamuoyuna yansıyan bir kriz yaşıyordu. Yakın zamanda barışmış gibi görünseler de analistlere göre BAE’nin yeni pakta temkinli yaklaşması muhtemel.

ABD uzun süredir, BAE, Bahreyn ve diğer ülkelerin İsrail ile ilişkileri normalleştirmesini sağlayan İbrahim Anlaşmaları’nın üzerine inşa ederek yakın müttefiki İsrail’i de kapsayan bir bölgesel ittifak kurmaya çalışıyor. Ancak analistlere göre yeni savunma paktı, büyük ABD müttefiklerini İsrail’in hegemonyasını reddeden alternatif bir güvenlik mimarisi altında topluyor.

Pakistan ve Türkiye İsrail’e karşı açıkça sert tavır alırken, Suudi Arabistan İsrail’in Filistin devletine giden bir yolu kabul etmemesi halinde normalleşmeyeceğini vurguluyor.

Hellyer, “Washington İsrail’i de içeren bir güvenlik mimarisi isterdi ve hâlâ Suudi Arabistan’ın ilişkileri normalleştirmesini istiyor. Bu ittifak bunun en ufak bir işaretini vermiyor” dedi.

Hellyer’e göre ittifak, “hem İran hegemonyası projesini hem de İsrail üstünlüğü projesini kesintiye uğratma arzusunu gösteriyor.”

Tercüme: Oğuz Can Şahin – Ekip Haber

 

Yorum Yazın