Dünyanın en yoğun hava ulaşım sistemlerinden birini yöneten ABD’nin hava trafik kontrol altyapısının önemli bölümü onlarca yıllık teknolojiye dayanıyor. Arıza yüzünden 16 binden fazla uçuş iptal edildi ve 8 bin 600 uçuş ise ertelendi. Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, kesintileri önleyebilecek yeni bir sistem için gerekli finansmanı sağlamadığı gerekçesiyle Kongre’yi eleştirdi ve sistemin modernizasyonu için 50 milyar dolar kaynak ayrılması çağrısında bulundu.
Milliyet Gazetesi'den İsmail Şahin'in haberine göre kongre 2025 yılında modernizasyon için 12.5 milyar dolar bütçe ayırmıştı. Ancak Ulaştırma Bakanlığı projenin toplam maliyetinin 31 milyar doların üzerine çıkacağını belirtirken FAA da ilave kaynak istedi. Eylül 2026 tarihli ABD sayıştayı GAO’nun raporu hava trafik sistemlerinin yenilenmesi gerektiğini ortaya koydu.
40 trilyon dolarlık borç
Ertelenen yatırımlar havacılıkla sınırlı değil. Eyaletler arası yollar, karayollarındaki köprüler, barajlar ve hastaneler de ertelenen yatırımlar var. Sadece demiryollarında birikmiş onarım açığını kapatmak için 47 milyar dolar yatırıma ihtiyaç var. Eyaletler arası otoyolların ve köprülerin finansmanını sağlayan ana fonda 318 milyar dolarlık açık var. 220 binden fazla köprünün onarımını ve çok aşamalı otoyol genişletmeleri bekletiliyor. Ulusal Baraj Envanteri’ne göre, ABD’deki 92 bin 591 barajın ortalama yaşı 65. Acil onarım gereken yüksek riskli baraj oranı yüzde 19.
Havacılık sektöründe yaşanan bu 4 saatlik arızanın faturasının 1 milyar doları aşacağı hesaplanırken ABD’nin içinde bulunduğu ekonomik zorlukların da bu tür yatırımları geciktirdiğine dikkat çekiliyor. Halihazırda dünyanın en büyük ekonomisi konumundaki ABD’nin toplam borcu 40 trilyon dolar sınırını aşmış durumda. Federal borç 30 Eylül 2026 itibarıyla 40.2 trilyon dolara ulaştı. Sadece 2026 mali yılında borç yaklaşık 2.5 trilyon dolar arttı. 10 yıldaki artış ise yüzde 105’i buldu.
Kasım ortasına gelindiğinde toplam borç yaklaşık 40.6 trilyon dolara çıktı. 2026 mali yılında federal hükümet 5.4 trilyon dolar gelir elde ederken 7.4 trilyon dolar harcadı ve yaklaşık 2 trilyon dolarlık açık verdi.
Daha çarpıcısı ise borcun faizi. ABD’nin 2026 mali yılındaki net faiz gideri 1.05 trilyon dolar oldu. Bu, ayda ortalama yaklaşık 87.5 milyar dolar, günde 2.9 milyar dolar, saatte ise yaklaşık 120 milyon dolar anlamına geliyor. Federal gelirlerin yaklaşık beşte biri artık yalnızca net faiz ödemelerine gidiyor. ABD sayıştayına göre yalnızca kamuya ait borç üzerindeki faiz gideri beş yılda yaklaşık üç katına çıktı. 2021’de 392 milyar dolar düzeyindeki kamu borcu 2026’da yaklaşık 1.1 trilyon dolara ulaştı.
rump 4 trilyon dolar ekledi
20 Ocak 2025 tarihinde ABD Başkanlık koltuğuna ikinci kez oturan Donald Trump göreve geldiğinde federal borç yaklaşık 36.2 trilyon dolardı. Aradan geçen 1 yıl 9 aylık süre içinde borç yüka 4 trilyon dolardan fazla arttı. Ancak bu artışın tamamını Trump’ın politikalarının sonucu olarak nitelendirmek doğru değil. Önceki yıllarda çıkarılmış yasalar, zorunlu sosyal harcamalar ve mevcut borcun faizi de borç stokunu büyütüyor. Kongre Bütçe Ofisi CBO, kamuya ait federal borcun 2026’da GSYH’nin yüzde 101’inden, 2036’da yüzde 120’sine yükselmesini bekliyor. Böylece oran, İkinci Dünya Savaşı sonrasında görülen yüzde 106’lık tarihi zirveyi de geçecek.
Savaşın ağır faturası
Trump’ın İsrail ile birlikte 28 Şubat 2026’da başlattığı İran savaşı ise hem küresel anlamda hem de Amerikan halkı açısından ‘cep yakan’ bir duruma dönüştü. Dünya petrol ve doğalgaz sevkiyatının yüzde 25’inin sağlandığı Hürmüz boğazının kapatılması petrol fiyatlarındaki artış yüzünden aradan geçen 260 günde Amerikan halkına ek maddi yükü 153 milyar dolara ulaştı. Petrol şoku aynı zamanda ABD’nin yıllık ekonomik büyümesini de 0.81 puan ayağı çekerek faturanın 250 milyar doları aşmasına neden oldu. Küresel anlamda Hürmüz petrol krizinin faturası ise trilyon dolarlık ölçeğe ulaştı. Trump’a yaşam maliyetlerindeki artış yüzünden Demokratların hem Temsilciler Meclisi hem Senato kontrolünü ele geçirmesiyle siyasi fatura kesildi. Trump da İran savaşının seçim sonucunda rol oynadığını kabul etti. ABD hâlâ dünyanın en büyük ekonomilerinden, rezerv para biriminin sahibi ve benzersiz askeri kapasiteye sahip. Ancak soru artık ekonomik gücünün olup olmadığı değil, 40 trilyon doları aşan borç, trilyon dolarlık faiz faturası, savaş harcamaları ve eskiyen altyapıyla küresel liderliğinin maliyetini daha ne kadar aynı ölçekte taşıyabileceği.
Ek tarifeden 165 milyar dolar
Trump göreve gelmesinin hemen ardından küresel çapta getirdiği ek gümrük vergileri bütçeye gelir sağladı ancak hukuki süreç tersine döndü. ABD Yüksek Mahkemesi Şubat 2026’da IEEPA’nın başkana bu kapsamda tarife koyma yetkisi vermediğine hükmetti. Ardından yaklaşık 165 milyar dolarlık tahsilat için iade süreci başladı.
Savaşlar ve dış destekler
■ Ukrayna: ABD Kongresi 2022-2024 arasında 174.2 milyar dolar kaynak ayırdı. Ukrayna savaşı bağlantılı toplam ödenek 2026 ortasında 196.4 milyar dolara ulaştı.
■ İsrail: ABD’nin İsrail’e 1946-2025 döneminde sağladığı ikili yardım ve füze savunma desteği yaklaşık 174 milyar dolar. Yalnızca 2024’te çıkarılan ek pakette 3.5 milyar dolar askeri finansman ile 5.2 milyar dolar füze ve hava savunma desteği bulunuyordu.
■ İran: İran savaşının ABD’ye ölçülebilen doğrudan askeri ve enerji faturası 203 milyar doları aştı. Savaşın ABD’ye askeri ve enerji maliyeti günde yaklaşık 785 milyon dolar.Amerikan hane başına düşen toplam yük ise yaklaşık 1.551 dolar.
■ Denizaşırı üsler: ABD’nin 80’den fazla ülkede yaklaşık 750-800 askeri tesisi veya erişim noktası bulunuyor. Bu küresel üs ağının işletilmesi için yapılan yıllık harcamalara ilişkin tahminler 55-70 milyar dolar arasında. Dünyanın çeşitli yerlerine konuşlandırılan filoların yıllık maliyetinin en az 30 milyar dolar olduğu belirtilirken, diplomatik temsil ve dış operasyonlar için 31 milyar dolar, bölgesel caydırıcılık ve olağanüstü operasyonlar için 70 milyar dolar harcandığı belirtiliyor.
Ertelenen bakım 130 milyar dolara mal oldu
ABD’de eskiyen altyapı ve ertelenen yatırımlar, küçük arızaları milyarlarca dolarlık krizlere dönüştürdü.
■ 2021’de kış koşullarına hazırlanmayan Teksas elektrik şebekesinin çökmesi ekonomiye 130 milyar dolara mal oldu.
■ Southwest Airlines’ın eski planlama sistemi 2022’de 16 bin 700 uçuşun iptaline ve 1.2 milyar dolarlık zarara yol açtı.
■ Arızalı rulmanın zamanında tespit edilememesi ve denetleme eksiklikleri nedeniyle yaşanan East Palestine tren kazası 1.7 milyar dolara mal oldu.
■ Jackson’ın 2022 yılında çöken su sisteminin onarım ihtiyacı yaklaşık 2 milyar dolara mal oldu.
■ ABD kırsalında 417 hastanenin kaynak eksikliği yüzünden kapanma riski var.
■ Amerikan mühendisleri, ülkenin altyapı finansman açığının gelecek 10 yılda 3.7 trilyon doları bulacağı uyarısında bulunuyor.
Emeklilik fonu 2032’de tükenecek
ABD’nin emeklilik sisteminin yıllık faturası 1.6 trilyon doları aşmış durumda. Bu, her gün yaklaşık 4.5 milyar dolarlık ödeme anlamına geliyor. Daha önemlisi sistemin ana emeklilik fonunun rezervlerinin 2032 sonunda tükenmesi bekleniyor. Kongre önlem almazsa mevcut gelirler emeklilere vaat edilen maaşların yalnızca yüzde 78’ini karşılayabilecek.
