Kanada merkezli CBC News’in incelediği uydu görüntülerine dayanan habere göre, Gazze’de daha önce yoğun yerleşim bulunan ve saldırılarda yıkılan bazı bölgelerde molozlar ağır iş makineleriyle temizleniyor.
İncelemede, bazı alanların düzleştirilmesinin ardından İsrail ordusuna ait askeri karakol ve üs niteliğindeki yapıların ortaya çıktığı belirtiliyor. Forensic Architecture’ın kendi incelemelerinde de ateşkes sonrasında İsrail ordusunun kontrolündeki bölgelerde askeri altyapının genişletildiği ve arazinin sistematik biçimde temizlendiği yönünde tespitler yer alıyor.
Bu durum, enkaz altında yakınlarının cenazelerinin bulunduğunu düşünen Filistinli ailelerin endişelerini artırıyor.
“Cenazeler nerede? Evler nerede?”
CBC News’in aktardığı örneklerden biri Gazze kentindeki Şucaiyye Mahallesi'ne ilişkin. Dalal Faraj, Ekim 2023'te çatışmaların yoğunlaşması üzerine evinden ayrıldı. Eşi Taha ve 16 yaşındaki oğlu Nasr ise aileden geride kaldı.
Evin 8 Ekim 2023'te İsrail hava saldırısında vurulmasının ardından eşinden ve oğlundan haber alamayan Faraj, daha sonra uydu görüntülerinde evinin bulunduğu alanın tamamen temizlendiğini gördü.
Faraj’ın görüntüler karşısındaki sözleri, yaşanan mezalimi gözler önüne serdi:
“Cenazeler nerede? Evler nerede? Enkaz nerede?”
Ailelerin cenazelere ulaşma umudu da kayboluyor
Benzer bir durumun Refah’taki “İsveç Köyü” olarak bilinen bölgede de yaşandığı aktarıldı.
Şahir Muhammed Ebu Avde, ailesinden 14 kişinin evlerinin vurulmasının ardından enkaz altında kaldığını ifade etti. Uydu görüntülerinde evin bulunduğu bölgedeki enkazın 2026 yılının ilk yarısında hâlâ görüldüğü, Ağustos 2026 tarihli görüntülerde ise molozların kaldırılarak arazinin düzleştirildiği ileri sürüldü.
Ebu Avde, enkazın ortadan kaldırılmasının ardından ailesinin cenazelerine ulaşma ihtimalinin de büyük ölçüde ortadan kalktığını söyledi.
Forensic Architecture: 2 binden fazla vaka incelendi
Şiddet olayları, savaş ve insan hakları ihlallerini mimari ve görsel veriler üzerinden inceleyen Forensic Architecture’ın çalışmalarında da Gazze’deki yıkımın boyutlarına ilişkin çeşitli tespitler bulunuyor.
Kuruluş, ateşkesin ardından İsrail kontrolündeki bölgelerde yeni askeri altyapıların oluşturulduğuna ve bazı alanların sistematik biçimde temizlendiğine ilişkin uydu görüntülerini yayımladı. Kuruluşun verilerine göre, Gazze’deki mevcut dönüşüm yalnızca binaların yıkılmasıyla sınırlı kalmıyor; arazinin askeri altyapıya dönüştürülmesini de içeriyor.
İncelemelerde enkaz altında insanların kalmış olabileceğine ilişkin görsel kanıtlar, bina üzerindeki yazılar ve sivil savunma kayıtları gibi farklı kaynakların kullanıldığı belirtiliyor.
Enkazların kaldırılması, yalnızca insani boyutuyla değil, olası suçlara ilişkin delillerin korunması açısından da tartışma konusu.
Uluslararası insancıl hukuk kapsamında savaşta hayatını kaybeden kişilerin kalıntılarının toplanması, kimliklerinin belirlenmesi ve uygun şekilde defnedilmesi önem taşıyor. Aynı zamanda olası ihlallerin soruşturulmasında kullanılabilecek fiziksel delillerin korunması gerekiyor.
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Ofisinin 2026 tarihli değerlendirmesinde, Gazze’de yaklaşık 10 bin kişinin enkaz altında olabileceği tahminine yer verildi. Aynı belgede, yapıların yüzde 81'inin hasar gördüğü ve yüz binlerce konutun etkilendiği kaydedildi.
