ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun Danimarkalı ve Grönlandlı yetkililerle önümüzdeki hafta yapacağı kritik görüşme öncesinde, Danimarka, 1979'dan bu yana adım adım bağımsızlığa yürüyen bir bölgenin egemenliğini savunmaya hazırlanıyor.
ABD Başkanı Donald Trump'ın Grönland'ı ele geçirme tehditleri Avrupa'da bir dayanışma dalgası sağlasa da, bu kriz Danimarka için rahatsız edici bir gerçeği gün yüzüne çıkardı: Kopenhag, halkı bağımsızlık isteyen ve en büyük muhalefet partisi ABD ile doğrudan müzakere etmeyi düşünen bir bölgeyi korumak için diplomatik sermayesini tüketme riski ile altında bulunuyor.
Reuters’e konuşan Kopenhag Üniversitesi'nden Siyaset Bilimi Profesörü Mikkel Vedby Rasmussen, "Danimarka, Grönland'ı güvence altına almak için dış politika sermayesini tüketme riskini alıyor, ancak sonunda onun elinden kayıp gidişini izlemek zorunda kalabilir" değerlendirmesinde bulundu.
'GRÖNLAND KARTI' ELDEN GİDİYOR MU?
Danimarka’nın, Avrupa ile Kuzey Amerika arasında stratejik bir konumda bulunan ve ABD'nin balistik füze savunma sistemi için hayati önem taşıyan bu Arktik bölgesini kaybetmesi jeopolitik önemini yitirmesi anlamına geliyor .Ancak Grönlandlıların bağımsızlığı seçmesi veya ABD ile kendi anlaşmalarını yapması durumunda, Danimarka'nın çabalarının sonuçsuz kalması mümkün.
Mesele, Danimarka'nın ulusal çıkarlarının ötesine geçiyor. Avrupalı müttefikler sadece dayanışmadan değil, aynı zamanda Grönland'dan vazgeçmenin, diğer güçleri küçük uluslara karşı toprak iddialarında bulunmaya teşvik edebilecek tehlikeli bir emsal oluşturacağı endişesiyle Danimarka'nın yanında saf tuttu.
Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ve Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen, uluslararası hukuka vurgu yaparak, "Ulusal sınırlar ve devletlerin egemenliği uluslararası hukuka dayanmaktadır. Başka bir ülkeyi ilhak edemezsiniz... Grönland Grönlandlılarındır" açıklamasını yaptı.
Soğuk Savaş döneminde, Grönland'ın stratejik konumu Danimarka'ya beklenenden daha büyük bir nüfuz kazandırmış ve NATO müttefiki olmasına rağmen daha düşük savunma harcamaları yapabilmesini sağlamıştı. Kopenhag Üniversitesi Askeri Araştırmalar Merkezi'nin 2017 raporuna göre bu durum, "Grönland Kartı" olarak biliniyordu.
MALİ YÜK VE TARİHİ BAĞLAR
Eski bir koloni olan Grönland'ın özerklik arzuları 1979'da kendi parlamentosuna sahip olmasıyla hız kazanmış, 2009'daki bir anlaşma ise Grönlandlıların bağımsızlık hakkını açıkça tanımıştı. Tüm Grönland partileri bağımsızlık istese de, zamanlama ve yöntem konusunda farklılaşıyor.
Trump yönetiminin baskısı, halihazırda hareket halinde olan bir süreci hızlandırarak Kopenhag'ı, sonu giderek belirsizleşen bir ilişkiye siyasi sermaye ve mali kaynak harcamaya zorluyor. Danimarka, durgunluğa yakın bir ekonomiye sahip olan Grönland'a yıllık yaklaşık 4.3 milyar Danimarka kronu (yaklaşık 610 milyon dolar) tutarında bir blok hibe sağlıyor. Polis, adalet sistemi ve savunma harcamalarıyla birlikte yıllık toplam harcama 1 milyar doları buluyor.
Ancak bazı uzmanlar, ilişkiye sadece ekonomik terimlerle bakmayı reddederek, Danimarka'nın uluslararası hukuk kapsamındaki yasal ve ahlaki yükümlülüklerine ve yüzyıllık ortak tarihe dikkat çekiyor. Kraliyet Danimarka Savunma Koleji'nden Doç. Dr. Marc Jacobsen, "Bu, aile ilişkileri, Danimarka ve Grönland arasındaki uzun bir ilişki geçmişi. Yani bu sadece savunma ve ekonomiyle ilgili değil, duygularla, kültürle ilgili" dedi.
Oslo merkezli Fridtjof Nansen Enstitüsü araştırmacısı Serafima Andreeva'ya göre Başbakan Frederiksen, zorlu bir denge oyunuyla karşı karşıya. Danimarka'nın diplomatik güvenilirliğini korumak için şimdilik kararlı durmaktan başka seçeneği yok, ancak bunu yaparken Rusya'nın büyüyen bir tehdit olduğu bir dönemde ABD ile ilişkilerini riske atıyor.
